Predikimet

Ardhja

Adventi.

Lat. Adventus, “arritje”; advenire, ‟arrij”. Fjalë që fillimisht bënte të ditur ardhjen e hyjnisë në tempull, dëftimin e tij (gr. ἐπιφάνεια, “dëftimi”), hyrjen a arritjen e parë të ndonjë sunduesi pas marrjes së pushtetit, fronëzimin e perandorit, përkatësisht hipjen e tij në fron; fjalë e përvetësuar nga të krishterët dhe e përdorur që në krye nga krishtërimi për ardhjen e Krishtit në mesin e njerëzve, përkatësisht për mishërimin e tij, dëftimin e tij në trup dhe ardhjen e tij të sërishme, ardhjen e dytë (gr. παρουσία, “kthimi”).

Ardhja.

Lat. AdventusAdventus Domini, “Ardhja e Zotit”. Kohë liturgjike me një gjallëri këngësh dhe vëzhgimesh të lidhura ngushtë me Krishtlindjen dhe Dëftimin që dikur zgjaste gjashtë javë; kohë e shenjtë e krishterimit për t’u bërë gati për festën e lindjes së Krishtit nga Nazareti (për Krishtlindje), por njëherit edhe për ardhjen e dytë të Krishtit, atë eskatologjike (në mbarimin e shekujve); kohë liturgjike që qëndron më vete, me ç’rast fillon viti i ri kishtar dhe, bashkë me Krishtlindjen dhe Dëftimin, shfaq paraqitjen e Krishtit në historinë tonë; periudhë tashmë katërjavëshe liturgjike, e quajtur shpesh dhe në gjuhën tonë, sipas latinishtes, advent, në të cilën nuk thuhet Gloria, sepse Kisha dëshiron që ajo të tingëllojë më fuqishëm dhe si këngë e re engjëllore në Krishtlindje; stinë liturgjike, e quajtur dikur dhe “Koha para lindjes së Krishtit” (tempus ante natale Domini) ose “Koha e ardhjes së Zotit” (tempus adventus Domini) përkushtuar përgatitjes së Krishtlindjes; stinë kishtare me një ton të pendesës së gëzueshme që nga lashtësia e krishterë dhe përdorim të ngjyrës vjollcë, për të shënuar pikërisht pendesën dhe përgatitjen për festa të mëdha, pos të dielës së tretë, të quajtur Gaudete, kur përdoret ngjyra e trëndafiltë (roseus), për të shfaqur gëzimin paraprak dhe lumturinë; kohë e ngulmimit në lutje dhe uratë më shumë se rëndom, në të cilën ka epërsi pritja dhe shpresa, përgjimi dhe përqendrimi, me ç’rast, që nga fillimi i vitit liturgjik, del në spikamë e kaluara, e tashmja dhe e ardhmja, dhe fillon me mbrëmësoren e parë të së dielës së parë të Ardhjes dhe përfundon në Natën e Shenjtë me mbrëmësoren e parë të Krishtlindjes.
Data më e hershme fillimit të Ardhjes është 27 nëntori, ndërsa më e vona 3 dhjetori, dhe në këtë hapësirë kohe kremtohen Meshat agimore (Rorate) për të simbolizuar gatishmërinë a të qenët zgjuar të të krishterëve në kohën e përgatitjes për Krishtlindje. Koha e Ardhjes në krishterimin perëndimor zgjat 22 deri 28 ditë duke përfshirë katër të diela, përpos dioqezave me ritin ambrozian. Shkaku ose fakti, që shpjegon a përligj një kohëzgjatje të ndryshme të Ardhjes është, që fillimi i saj duhet të jetë në një të dielë, ndërsa përfundimi më 24, përkatësisht 25 dhjetor në cilëndo ditë. Në kishat lindore nuk është e njohur me këtë emër një kohë e tillë para Krishtlindjes. Megjithëkëtë, më 15 nëntor fillon agjërimi katëdhjetëditor, i quajtur agjërimi i Krishtlindjes, por zakonisht i njohur si agjërimi i Filipit (sepse në ditën pas festës së tij, më 14 nëntor, fillon njinesa). Në kishat ortodokse, dy javë para Krishtlindjes, kremtohet e diela e etërvedhe e diela kryeetërve: Abrahamit, Isakut, Jakobit (përkujtimi i patriarkëve). Viti kishtar i ortodoksisë fillon me 1 shtator.

 Buzmi.

Rit etnografik që bëhet me një kërcu të trashë, i quajtur dhe buzmi bujar, i cili vihet në zjarr natën e Krishtlindjes a Kërshëndellave, që prehet në mal ende pa zbardhur agimi dhe ndizet në mbrëmje dhe shtihet brenda pasi të ketë perënduar dielli; tërësia e një kremtimi familjar me shumë gjeste, fjalë dhe gjësende materiale (si dru, zjarr, bukë, djath, kungulluer e tjera) që bëhet sipas një rregulli të ngulitur në traditën shqiptare natën e Krishtlindjes sipas traditës shekullore në trevat shqiptare dhe me gjerë nëpër Evropë; ceremoni familjare shqiptare me drunj dhe zjarr me prejardhje pagane, që i paraprin festës së Krishtlindjes dhe tashmë bëhet në nderim të saj, me ç’rast përshëndetet dhe ushqehet druri sikur të ishte qenie e gjallë, dhe pastaj digjet tërë natën pa u shqimur, hiri dhe shkumbi i të cilëve hidhet nëpër të lashta dhe pemishte për të ndjellur korrje dhe vjelje të mbarë; rit popullor, i ruajtur deri më tani në trevat shqiptare te të krishterët, i cili, ndonëse, sipas studimeve etnozakonore shqiptare, ka zanafillë te festat dionisiake, ka përvetësuar përbërës të krishterë, si shenjën e kryqit, përshëndetjen me emrin e Krishtit dhe përmbajtje të tjera të krishtera; rit i kulturës materiale, shoqërore dhe artistike të shqiptarëve në vigjiljen e Krishtlindjes, në të cilin merr pjesë tërë familja (i madh e i vogël), që mbahet për të sjellë mbarësi, trashëgimi në djem dhe vajza, njomësi dhe begati; zakon i lashtë pagan, sipas gjasave parakrishteror, që mbahej, dhe ende mbahet pjesërisht jo vetëm te të krishterët shqiptarë katolikë, por edhe te ata ortodoksë dhe islamë.

Add Comment

Click here to post a comment